Monthly Archives: Tháng Sáu 2014

Cái Khu Đĩ

Câu chuyện bắt đầu có vẻ hơi loằng ngoằng, về cái Khu Đĩ. Trong một buổi họp, họp cho sang chứ thực ra mình đang ngồi lắng nghe những chuyên gia đầu nghành mỹ thuật trực thuộc trung ương bàn về kiến trúc cổ. Chỉ đơn thuần là công việc trong một dự án về phố cổ Hà Nội. Các bác bình luận nhiều, mình cố gắng tiếp thu tất cả theo cách trực quan nhất khi bảo vệ đồ án bằng hình ảnh.

Sau khi bắt đầu đánh giá nhiều cái đúng mình đã đồ trước, bác người cao tuổi nhất trong hội đồng chuyển qua bình luận về cái đầu hồi. Ý bác là ở đầu hồi của tòa nhà thiếu cái Khu Đĩ.?! Mình mơ hồ nhớ là trong kiến trúc cũ của phố cố HN đầu tk 19 chưa có cái Khu Đĩ. Đến đây bèn nói đến cái Khu Đĩ, trong kiến trúc cổ Vn, cái khu đĩ chỉ hình thành khi nhà có mái ngói nhô ra ở đầu hồi, tức cái khu đĩ được tạo thành là tam giác chỗ giao nhau của hai diềm mái , người xưa hay trang trí chỗ đấy bằng cách gắn thêm cái họa tiết gỗ.

Nhớ lần đầu tiên được nghe từ này là khi làm một cái biệt thự ở SG, mình thiết kế nhà mái ngói mà thiếu cái Khu Đĩ. Lúc ấy cái Khu Đĩ ở miền nàm đươc hiểu “tiến hóa” hơn, có thể nó là từ ấn tượng nhất để chỉ về một cái lỗ mở ở đầu hồi nhà có mái ngói. Định nghĩa về cái Khu Đĩ ở miền nam hình như có từ thời người Pháp đến. Kiến trúc cổ người Việt chỉ có mái ngói mà không đóng trần gỗ phía dưới. Tất cả khí thải nóng thoát ra theo những kẻ ngói. Vì thế nến Khu Đĩ theo cách gọi trong kiến trúc cỗ ở miền bắc chỉ là phần trang trí chỗ tam giác diềm mái. Người Pháp đến, xây nhà mái ngói rồi hạ một cái trần gỗ để cách ly khí nóng ẩm từ mái. Sinh ra cái cửa sổ đầu tường hồi để lưu hoàn khí. Từ Khu đĩ miền nam có lẻ ra đời từ đấy.

Vị giáo sư vẫn không tìm ra từ miêu tả cái Khu Đĩ theo đúng mong muốn của mình. Mình được thể tự giải thích về cái Khu Đĩ miền nam theo cách hiểu của mình thì thành ra đúng ý thế.

Chiều đem câu chuyện vui kể với bạn Hiệp hành nghề họa sỹ. Bạn ấy lý giải theo một cách rất trực quan của họa sỹ (từ một dẫn nguồn khác). Ngày xưa họ gọi là cái “Sờ Lồn Chốc”, trong bối cảnh nhạy cảm thì từ này là động từ. Chỉ hành động gần chạm vào bộ phận cuối của phụ nữ. Hình tượng là đang chạm đến cái tam giác gần đấy biến thể thành ra cái danh từ rất trực quan sinh động kiểu người Việt.

Mình thử tổng hợp lại cái gọi là Khu Đĩ trong kiến trúc để mọi người Bắc Nam nếu có gặp lại thì hiểu ngày. Khu Đĩ có tường hồi gánh hệ nhà mái ngói, không có lỗ thông là Khu Đĩ phía Bắc (công trình cổ). Miền Nam là cái cửa sổ ở vị trí đầu hồi đấy.

kđ